From mentor Ashley Hoang
Trong vài năm gần đây, làn sóng layoff cùng với những thay đổi trong luật di trú khiến rất nhiều du học sinh và gia đình bắt đầu lo lắng: liệu mình nên apply vào đâu để vừa có việc, vừa có cơ hội ở lại Mỹ?
Mình muốn chia sẻ một góc nhìn cá nhân, không phải để so sánh công ty lớn hay nhỏ cái nào “tốt hơn”, mà để nói về cách nên ưu tiên khi đưa ra lựa chọn. Với mình, câu hỏi quan trọng nhất là mục tiêu của bạn là gì.
1. Mục tiêu của bạn là trải nghiệm hay ở lại Mỹ lâu dài?
Không phải ai đi du học cũng muốn ở lại Mỹ lâu dài. Có người chỉ muốn trải nghiệm môi trường học tập và làm việc, rồi sẵn sàng về nước hoặc đi nơi khác. Nhưng cũng có rất nhiều bạn xác định rõ là muốn xây dựng sự nghiệp và cuộc sống tại Mỹ. Hai mục tiêu này dẫn đến hai chiến lược hoàn toàn khác nhau.
2. Nếu mục tiêu là ở lại Mỹ: con đường này chưa bao giờ dễ
Nếu ưu tiên của bạn là ở lại Mỹ theo diện “làm việc”, thì thực tế là con đường này chưa bao giờ dễ cả. H1B và Green Card không chỉ phụ thuộc vào năng lực cá nhân, mà còn bị ràng buộc rất nhiều bởi company, location, job scope và title.
Việc chuyển việc, đổi bang, thậm chí là promotion hay mở rộng phạm vi công việc cũng phải cân nhắc rất kỹ và làm việc với luật sư để không ảnh hưởng đến hồ sơ.
Với du học sinh, việc mất 5-10 năm sau tốt nghiệp để có thẻ xanh là hoàn toàn bình thường. Thị trường lao động ở Mỹ cũng khắc nghiệt và rủi ro hơn rất nhiều so với những gì nhìn thấy từ bên ngoài.
Có những công ty lương rất cao nhưng lại có lịch sử layoff dày đặc và với du học sinh cần sponsorship, đây là một rủi ro rất lớn. Mỗi lần mất việc không chỉ là áp lực tài chính hay tinh thần, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến H1B và Green Card. Cảm giác phải chạy nước rút trong 90 ngày unemployment để tìm việc mới thực sự rất đáng sợ.
Ngoài ra, việc sponsor Green Card ngay từ đầu (Day 1) bây giờ đã rất hiếm. Nhiều nơi yêu cầu phải có H1B trước rồi mới bắt đầu quy trình, hoặc phải lên level nhất định. Trong khi đó, H1B vẫn là xổ số may mắn, và có rất nhiều người không trúng nhiều năm liền, buộc phải học tiếp lên thạc sĩ chỉ để kéo dài OPT.
Do đó, các bạn nếu muốn ở lại Mỹ theo dạng này cần tìm hiểu và có sự chuẩn bị tốt.
3. Công ty lớn hay nhỏ?
Xét về bản chất công việc, công ty lớn hay nhỏ đều có mặt được và mặt mất. Trước đây, mình cũng từng nghĩ chỉ có công ty lớn mới làm việc với người giỏi, mới có nhiều tài nguyên và cơ hội. Nhưng đi làm rồi mới thấy người giỏi có ở khắp nơi.
Mình từng phỏng vấn và nhận offer từ cả công ty lớn lẫn công ty nhỏ, và có những công ty nhỏ để lại ấn tượng rất mạnh. Họ tuyển người rất kỹ, ít nhưng chất, nên buộc phải sáng tạo, linh hoạt và grow nhanh. Ở những môi trường như vậy, nếu bạn phù hợp và làm tốt, bạn có thể được trao nhiều trách nhiệm và cơ hội hơn từ rất sớm, và đôi khi họ cũng sẵn sàng hỗ trợ để bạn ở lại làm việc và gắn bó lâu dài.
Ngược lại, các tập đoàn lớn có lợi thế là đội ngũ pháp lý mạnh, quy trình rõ ràng, mỗi năm tuyển số lượng lớn nên xác suất được nhận cũng cao hơn. Với những bạn mới ra trường thì cơ hội sẽ có training bài bản hơn. Tuy nhiên, bạn cũng chỉ là một trong rất nhiều nhân viên, nên việc có ngoại lệ hay được linh hoạt theo từng cá nhân là khá khó. Mỗi lựa chọn đều có đánh đổi, và không có con đường nào hoàn toàn “an toàn”.
Khi job search, có những bạn chỉ tập trung apply vào các vị trí mở trên LinkedIn hoặc các tập đoàn lớn, mà vô tình bỏ qua những cơ hội gần gũi xung quanh. Có những bạn sẵn sàng đến văn phòng một công ty vừa hoặc nhỏ ngay tại thành phố mình sống, chủ động tham gia các sự kiện networking và tìm được công việc từ đó.
Nhiều công ty trong số này vẫn sponsor cho nhân viên, thực tế chi phí sponsorship đôi khi không quá lớn, nhưng quy trình khá phức tạp và rủi ro, nên bạn cần chứng minh rõ vì sao họ nên đầu tư thời gian và công sức cho bạn.
Cũng có những bạn chọn đi làm trước để lấy kinh nghiệm, chưa cần sponsor ngay từ năm đầu. Khi đã có kinh nghiệm và tạo được giá trị, họ mới tìm cơ hội ở công ty sponsor hoặc chủ động trao đổi với sếp về lộ trình sponsorship (bản thân mình cũng đi theo hướng này). Ngược lại, có những bạn may mắn vào được công ty lớn và được sponsor theo lộ trình sẵn có.
Tóm lại, không có cách nào áp dụng cho tất cả mọi người. Điều quan trọng là bạn cần sẵn sàng thử nhiều hướng khác nhau, linh hoạt điều chỉnh chiến lược, đặc biệt trong market đang khó khăn như lúc này. (Thử thì chưa chắc thành công, nhưng không thử chắc chắn không có gì cả!)
4. Mở cho mình cánh cửa để bắt đầu…
Với các bạn mới ra trường, khi kinh nghiệm thì chưa nhiều, kỹ năng cũng cần phải trau dồi, để chứng minh được năng lực và được sponsor là điều không dễ. Do đó, mình rất hay chia sẻ với các bạn new grad là nên mở cho mình nhiều cánh cửa, và chọn nơi phù hợp với mình ở thời điểm này. Đừng bỏ trứng vào một rổ.
Kỹ năng của bạn có thể phù hợp với nhiều hơn 1 nghề mà bạn không biết. Do đó, ngoài việc nhìn vào tên công ty, tên công việc, hãy dành thời gian đọc nhiều job descriptions (mô tả công việc). Ví dụ, mình học major Maths. Nghe thì nhiều người nghĩ là học lý thuyết, trừu tượng, khó xin việc. Nhưng nếu nhìn kỹ, Maths cho mình khá nhiều technical skills nền tảng, chỉ là chúng không được gọi tên rõ ràng khi còn đi học.
Về kỹ năng cứng, Maths rèn cho mình:
- Logical thinking & structured problem solving: biết cách chia nhỏ một vấn đề lớn thành các bước nhỏ, kiểm tra giả định, và đi từ nguyên nhân đến kết quả
- Quantitative reasoning: làm việc với con số, tỷ lệ, xu hướng, xác suất
- Data handling: Excel, SQL
- Model thinking: dù không build model phức tạp nhưng cũng được học một ít
- Attention to detail: khi làm toán sai một bước nhỏ là kết quả đi xa hoàn toàn, điều này cực kỳ quan trọng khi làm việc với data, risk, hay finance
Ngoài những kỹ năng đó, mình có thêm kỹ năng mềm: giao tiếp, làm việc với các bên tài trợ cho sự kiện, lên kế hoạch cho câu lạc bộ, làm việc nhóm… Và khi đi học rồi mình bắt đầu tò mò về tài chính từ những câu hỏi như tại sao ở Mỹ ai cũng dùng credit card, còn ở Việt Nam thì rất ít? Từ đó, mình tìm hiểu về ngân hàng, về lending, về hành vi người dùng và rủi ro tín dụng.
Khi đó mình mới nhận ra: với nền tảng Maths, mình không chỉ phù hợp với một hướng duy nhất, mà có thể đi sang Business Analyst, Credit Risk, Pricing, Data Analyst… Tất nhiên, không phải job nào mình cũng có đủ skills ngay từ đầu. Nhưng điều quan trọng là mình hiểu khoảng trống kỹ năng của mình ở đâu, và xem liệu mình có thể tự học, tự bù đắp, và nói chuyện với những anh/chị trong ngành để hiểu thực sự công việc đó cần gì, thay vì chỉ nhìn vào tên job. Ví dụ: mình cũng tự học thêm Tableau để trực quan hóa dữ liệu. Đây là một công cụ không quá khó, nhưng lại xuất hiện rất nhiều trong các job descriptions.
Như những ví dụ ở trên, mình sẽ không phải là người phù hợp nhất với vai trò Data Analyst thuần kỹ thuật, vì mình tự thấy kỹ năng technical và xử lý data của mình không đủ sâu để cạnh tranh với những bạn chuyên Data.
Nhưng với mảng Pricing, nếu mình chỉ giỏi số liệu mà không thể trao đổi với business để hiểu yêu cầu và bài toán doanh nghiệp hoặc biết cách negotiation tốt thì cũng rất khó để làm tốt công việc. Ngược lại, ở một số vị trí Data thuần túy, khả năng giao tiếp với business có thể không phải là yếu tố quyết định. Chính vì vậy, cùng một bộ kỹ năng cứng, nhưng để làm tốt từng “nghề” khác nhau, thì kỹ năng mềm đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc bạn có phù hợp và phát triển được hay không.
Hiện tại, mình đang làm ở một ngân hàng thuộc Fortune 500, nằm trong top 20 ngân hàng lớn nhất nước Mỹ tính theo tổng tài sản. Tuy nhiên, ngân hàng này không quá nổi tiếng với số đông vì không có nhiều chi nhánh. Ngược lại, mảng lending mà mình làm có phạm vi toàn quốc, nên quy mô địa lý không phải là rào cản (giống như chọn trường: không chỉ nhìn ranking tổng thể, mà cần nhìn thế mạnh của từng ngành vậy).
Ngoài ra, vì ngân hàng mình thuộc nhóm asset trung bình, không bị giám sát quá chặt bởi OCC và FED như các ngân hàng lớn nhất, nên có nhiều không gian hơn cho việc thử nghiệm và đổi mới.
Chính vì mọi thứ chưa quá “hoàn thiện”, trong 4 năm qua mình có cơ hội tham gia nhiều product launch, được làm sản phẩm từ A đến Z, thứ mà mình cảm thấy phù hợp với tính cách và định hướng của mình. Và cuối cùng là họ sponsor cho mình ở lại để có status ổn định hơn. Có thể 5-10 năm nữa mình không làm việc này, hay công ty này, nhưng hiện tại đây là lựa chọn phù hợp nhất.
Cái mình muốn nói là không có lựa chọn nào là đúng hay sai. Mình vẫn luôn tin rằng công việc đầu tiên không cần là công việc mơ ước hay yêu thích. Chỉ cần nó phù hợp với thời điểm, mục tiêu, và có thể mở ra thêm nhiều cơ hội cho chặng đường phía sau.
